Interaktiv 3D laboratoriya · bepul · 6 tilda
Bu 3D laboratoriyada batiskafni quyoshli suv yuzasidan Chellenjer chuqurligiga — Mariana botigʻining eng chuqur nuqtasiga (10 994 m) tushirasiz. Har bir metrda suv bosimi, 1 sm² oynaga taʼsir qiluvchi kuch, quyosh nurining ulushi va harorat haqiqiy formulalar bilan darhol hisoblanadi, atrofdagi suv esa asta-sekin qorongʻilashadi.
Yoʻlda okeanning 5 ta zonasidan oʻtib, har birining hayvonlarini — delfin va tunesdan tortib qarmoqchi baliq, ulkan kalmar va ulkan amfipodgacha yaqindan koʻrasiz. Laboratoriya geografiya va fizika darslari (Dunyo okeani, gidrostatik bosim) uchun moʻljallangan: oʻqituvchi uni proyektor yoki interaktiv doska orqali koʻrsatadi, oʻquvchi uyda 5 ta topshiriqni bajaradi.
Laboratoriyada nimalar bor
- Chuqurlik 0 dan 10 994 m gacha: «▼ Tush» / «▲ Chiq» tugmalari, surgich, «0 m · Yuzasi» va «10 994 m · Tubi» tugmalari, kompyuterda ↑ / ↓ strelkalari.
- «Asboblar va formulalar» paneli bosimni p = p₀ + ρ·g·h, 1 sm² oynaga kuchni F = p · S, yorugʻlikni I = I₀ · e^(−k·h) formulalari bilan va suv haroratini koʻrsatadi.
- Okeanning 5 ta zonasi: quyosh nuri (0–200 m), gʻira-shira (200–1000 m), tun (1000–4000 m), abissal (4000–6000 m) va hadal (6000–10 994 m) zonalari.
- 14 ta hayvon faqat oʻz chuqurligida chiqadi — delfin, tunes, meduza, fonar baliq, kashalot, qarmoqchi baliq, ulkan kalmar, Dambo sakkizoyogʻi, dengiz shilliqurt baligʻi va boshqalar; har birining ilmiy kartochkasi bor.
- Batiskaf tashqarisidagi penoplast stakanchik bosimdan kichrayadi: 10 sm dan ~5,7 sm gacha, hajmi esa ~19 % gacha.
- Solishtirish shkalasi: akvalang bilan eng chuqur shoʻngʻish (332 m), Burj Xalifa (828 m), kashalot chegarasi (2000 m), «Titanik» (3800 m), Everest (8849 m) va Chellenjer chuqurligi — bosilganda batiskaf oʻsha chuqurlikka tushadi.
Okean tubi laboratoriyasidan qanday foydalaniladi
- 1Batiskafni tushiring. «▼ Tush» / «▲ Chiq» tugmalari yoki chuqurlik surgichidan foydalaning, kompyuterda ↑ / ↓ strelkalarini ham bosish mumkin. «10 994 m · Tubi» tugmasi toʻgʻridan-toʻgʻri Chellenjer chuqurligiga olib boradi.
- 2Asboblarni kuzating. «Asboblar va formulalar» panelida bosim, oynaga taʼsir qiluvchi kuch, yorugʻlik va harorat chuqurlikka qarab qanday oʻzgarishini koʻring.
- 3Projektorni yoqib, hayvonlarni toping. 1000 m dan pastda butunlay qorongʻi, shuning uchun «💡 Projektor» tugmasini (yoki L) bosing. «Shu zonadagi jonivorlar» qatoridan yoki 3D sahnadan hayvonni bosib, uning kartochkasini oching.
- 4Topshiriqlarni bajaring yoki ekskursiyaga chiqing. «Topshiriqlar» boʻlimidagi 5 ta topshiriqni bajaring yoki «Ekskursiya» orqali suv yuzasidan tubigacha 6 ta bekatdan oʻting.
Koʻp beriladigan savollar
Laboratoriya bepulmi, roʻyxatdan oʻtish kerakmi?+
Ha, bepul va roʻyxatdan oʻtish shart emas. Laboratoriya brauzerda ishlaydi — hech narsa oʻrnatmasdan sahifani ochib, boshlayverasiz.
Telefonda va sinfdagi proyektorda ishlaydimi?+
Ha. Sensorli ekranda chuqurlikni «▼ Tush» / «▲ Chiq» tugmalari yoki surgich bilan oʻzgartirasiz, hayvonni bosib kartochkasini ochasiz, bir barmoq bilan kamerani aylantirib, ikki barmoq bilan yaqinlashtirasiz; telefonda boshqaruv paneli pastda yigʻilib turadi. Darsda laboratoriyani proyektor yoki interaktiv doska orqali koʻrsatish qulay.
Chuqurlashgan sari bosim qanday ortadi?+
Gidrostatik bosim p = p₀ + ρ·g·h formulasi bilan hisoblanadi: dengiz suvining har ~10 metri bosimni taxminan 1 atm ga oshiradi. ~1000 m da bosim 100 atm ga yetadi — oynaning har 1 sm² iga ~103 kg yuk bosgandek kuch tushadi, Chellenjer chuqurligida esa ~1091 atm, yaʼni 1 sm² ga bir tonnadan ortiq.
Nega okean tubida qorongʻi?+
Suv quyosh nurini yutadi: I = I₀ · e^(−k·h) qonuniga koʻra 200 m da yorugʻlikning atigi 1 % i qoladi, 1000 m dan pastda esa quyosh nuri umuman yoʻq. U yerda yorugʻlikni faqat biolyuminessent hayvonlar beradi — masalan, qarmoqchi baliqning yaltiroq «qarmogʻi».
Penoplast stakanchik nega kichrayadi?+
Penoplastning 85–90 % i havo pufakchalaridan iborat. Bosim ortgan sari pufakchalar siqiladi va stakanchik shaklini saqlagan holda bir tekis kichrayadi: tubida 10 sm li stakanchik ~5,7 sm gacha kichrayib, hajmi dastlabkisining ~19 % iga tushadi.
Boshqa 3D laboratoriyalar