Интерактивті 3D зертхана · тегін · 6 тілде
Бұл 3D зертханада лай теңіз суындағы афалина дельфинін басқарасыз: суды немесе нысанды басқанда дельфин сол жаққа бұрылып, ультрадыбыстық шерту жібереді. Дыбыс толқыны балықтар үйіріне, жартасқа, торға, батқан қайыққа немесе китке соғылып қайтады, ал эхолот экраны (осциллограф) шерту мен жаңғырық арасындағы уақытты t көрсетеді. Қашықтық бірден d = v·t / 2 формуласымен есептеледі.
Зертхана физикадағы «Дыбыс және дыбыс толқындары» тақырыбына және биологиядағы жануарлардың сезім мүшелеріне арналған. Мұғалім оны сыныпта проектор немесе интерактивті тақта арқылы көрсетеді, оқушы үйде 5 тапсырманы орындап, «Балықты тап» және «Тереңдікті өлше» ойындарын ойнайды.
Зертханада не бар
- Эхолот экраны (осциллограф) шерту мен жаңғырық импульстарын көрсетеді, «Есептеулер» панелі жаңғырық уақытын t, қашықтықты d және дыбыс жылдамдығын v шығарады.
- Ортаны ауыстыруға болады: суда дыбыс 1 500 м/с, ауада 343 м/с жылдамдықпен таралады — суда 4.4 есе жылдам, сондықтан ауада жаңғырық соншалық кеш қайтады.
- Ультрадыбыс жиілігі 40–130 кГц аралығында өзгереді, толқын ұзындығы λ = v / f бойынша есептеледі; шерту жиілігі секундына 0-ден 8-ге дейін.
- «Киттің әні (25 Гц)» бүкір киттің ұзын толқындарын көрсетеді (λ = 1500 / 25 = 60 м), ал «Мелон линзасы» дельфиннің маңдайындағы дыбыс линзасын және төменгі жағын ашып көрсетеді.
- «Балықты тап» ойыны: лай суда 5 балық жасырынған, оларды 12 шертудің ішінде жаңғырық арқылы тауып, ұстау керек.
- «Тереңдікті өлше» ойыны: балықшы қайығының эхолоты 5 жерде жаңғырық уақытын береді, оқушы тереңдікті d = v·t / 2 бойынша есептейді; 6 қадамдық экскурсия мен 5 тапсырма да бар.
Эхолокация зертханасын қалай пайдалану керек
- 1Дельфинді нысанаға бағыттаңыз. Суды немесе жартас, кит, батқан қайық сияқты нысанды басыңыз — дельфин сол жаққа бұрылып, шерту жібереді. «🔊 Шерту!» батырмасын да қолдануға болады.
- 2Жаңғырықты оқыңыз. Эхолот экранында шерту мен жаңғырық арасындағы уақытты t қараңыз, «Есептеулер» панелі қашықтықты d = v·t / 2 бойынша көрсетеді.
- 3Жиілік пен ортаны өзгертіңіз. Ультрадыбыс жиілігін жылжытып, толқын ұзындығының өзгерісін бақылаңыз, содан кейін «Ауа (343 м/с)» таңдап, жаңғырық қаншалық кеш келетінін салыстырыңыз.
- 4Ойын ойнаңыз. «🐟 Балықты тап» режимінде 12 шертумен 5 балықты табыңыз немесе «🚤 Тереңдікті өлше» режимінде эхолот уақытынан теңіз тереңдігін есептеңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Зертхана тегін бе, тіркелу керек пе?+
Иә, тегін және тіркелудің қажеті жоқ. Зертхана браузерде жұмыс істейді — ештеңе орнатпай-ақ бетті ашып, бірден бастай бересіз.
Телефонда немесе планшетте жұмыс істей ме?+
Иә. Суды немесе нысанды басқанда дельфин шертеді, бос жерді бір саусақпен сүйреп камераны айналдырасыз, екі саусақпен жақындатасыз. Дельфинді, китті немесе қайықты басып, олардың ақпарат картасын оқисыз.
Неге d = v·t / 2 формуласында 2-ге бөлеміз?+
Дыбыс нысанаға дейін d қашықтықты жүріп, сонша қашықтықпен кері қайтады, яғни толық жол 2·d. Сондықтан v·t жолын 2-ге бөліп, бір бағыттағы қашықтықты аламыз. Мысалы, жартас үшін суда t ≈ 30.9 мс: d = 1500 · 0.0309 / 2 ≈ 23.2 м.
Неге суда дыбыс ауаға қарағанда жылдам таралады?+
Су молекулалары ауа молекулаларына қарағанда әлдеқайда тығыз орналасқан (ρ ≈ 1 025 кг/м³, ауада 1.2 кг/м³). Сондықтан дыбыс суда шамамен 1 500 м/с, ауада 343 м/с жылдамдықпен таралады — суда 4.4 есеге жуық жылдам.
Дельфин ультрадыбысты қалай шығарады және естиді?+
Дельфиннің маңдайындағы майлы «мелон» мүшесі 40–130 кГц жиіліктегі ультрадыбыстық шертулерді шамдай бағытталған сәулеге жинайды. Қайтқан жаңғырықты майға толы төменгі жағы қабылдап, ішкі құлаққа жеткізеді.
Басқа 3D зертханалар