Интерактивті 3D зертхана · тегін · 6 тілде
Бұл 3D зертханада тропиктік маржан рифінің ішінде жүзіп, маржандарды, актинияны, сайқымазақ балықты, тоты балықты, теңіз тасбақасын, риф акуласын, медузаны және теңіз жұлдызын басып зерттейсіз. Хромис балықтарының үйірі Боидтер моделінің үш ережесімен қозғалады, ал су температурасын көтерсеңіз, маржандар ағарып, балықтар азаяды.
Зертхана биология мен экологияның экожүйе, симбиоз, қоректік тізбек және климаттың өзгеруі тақырыптарына арналған: мұғалім оны проектор не интерактивті тақта арқылы көрсетеді, оқушы үйде тапсырмаларды өзі орындайды. Әр тіршілік иесінің картасында латынша атауы, қорегі, өлшемі және нақты сандары бар деректер берілген.
Зертханада не бар
- 9 басылатын тіршілік иесі: маржан полиптері, актиния, сайқымазақ балық, тоты балық, хромис үйірі, жасыл теңіз тасбақасы, қара қанатты риф акуласы, ай медузасы, теңіз жұлдызы және теңіз кірпісі.
- 110-ға дейін балықтан тұратын үйір «Бірге жүзу», «Арақашықтық» және «Бағыт» жүгірткілерімен басқарылады, «Ереже векторлары» белгіленген балыққа әсер ететін күштерді көрсетеді.
- «🦈 Акула келді!» батырмасы басылғанда үйір жан-жаққа лезде шашырап, акула өткен соң қайта жиналады.
- Су температурасы 24 °C-тан 33 °C-қа дейін өзгереді: 29.5 °C-тан ысығанда маржандар зооксантелла балдырларын жоғалтып ағара бастайды, 28.5 °C және одан төмен салқындағанда біртіндеп қалпына келеді.
- «Формулалар» панелі 8 м тереңдіктегі қысымды (p = p₀ + ρ·g·h ≈ 1.79 атм), зооксантеллалар тығыздығын, кальцификация реакциясын және 10% ережесі бойынша 4 деңгейлі қоректік тізбекті көрсетеді.
- 5 тапсырма, 7 тіршілік иесі бойынша экскурсия және су асты дыбыстары; орындалған тапсырмалар браузерде сақталады.
Маржан рифі зертханасын қалай пайдалану керек
- 1Тіршілік иесін басып зерттеңіз. Рифтегі балықты, тасбақаны, акуланы не маржанды басыңыз — латынша атауы, қорегі, өлшемі және 3 дерегі бар карта ашылады.
- 2Балық үйірін басқарыңыз. «Бірге жүзу», «Арақашықтық» және «Бағыт» жүгірткілерін жылжытып, «Ереже векторларын» қосыңыз. Содан кейін «🦈 Акула келді!» батырмасын басып, үйірдің шашырауын көріңіз.
- 3Суды ысытып, қайта салқындатыңыз. Температура жүгірткісін 31–33 °C дейін көтеріп, ағару пайызы, зооксантеллалар мен балықтар саны қалай өзгеретінін бақылаңыз. Содан соң суды 27 °C не одан төмен салқындатып, рифті құтқарыңыз.
- 4Тапсырмаларды орындаңыз. «Тапсырмалар» бөліміндегі 5 тапсырманы ретімен орындаңыз және «Қоректік тізбек» батырмасымен энергияның әр деңгейге қанша өтетінін қараңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Зертхана тегін бе, тіркелу керек пе?+
Иә, тегін және тіркелудің қажеті жоқ. Зертхана браузерде жұмыс істейді — ештеңе орнатпай-ақ бетті ашып бастай бересіз.
Телефонда не планшетте жұмыс істей ме?+
Иә. Тіршілік иесін саусақпен басасыз, бір саусақпен сүйреп камераны рифтің айналасында бұрасыз, екі саусақпен қысып-жайып жақындатасыз. Панельдер кішкентай экранға бейімделеді, ал проектор арқылы бүкіл сыныпқа көрсетуге де болады.
Маржандар неге ағарады?+
Маржанның ұлпасында зооксантелла микробалдырлары тіршілік етіп, оған күн сәулесінен энергия береді. Су шамамен 30 °C-тан ысығанда балдырлар зиянды оттегі радикалдарын бөледі де, маржан оларды сыртқа шығарады — аппақ CaCO₃ қаңқасы көрініп, рифте балықтар азаяды. Су уақытында салқындаса, балдырлар қайта оралып, риф қалпына келеді.
Балық үйірі көшбасшысыз қалай бірге жүзеді?+
Крейг Рейнольдстың Боидтер моделінде әр балық тек жақын көршілеріне қарайды: оларға соқтығыспайды (арақашықтық), олардың бағытына бейімделеді (бағыт) және топтың ортасына тартылады (бірге жүзу). Осы үш қарапайым ереже бүкіл үйірді бір ағзадай қозғалтады.
Неліктен актиния сайқымазақ балықты шақпайды?+
Сайқымазақ балықтың терісі қалың шырышпен қапталғандықтан, актинияның шағатын капсулалары (нематоцисттер) атылмайды. Бұл мутуализм: актиния балықты жыртқыштардан қорғайды, ал балық актинияны жейтін балықтарды қуып тұрады.
Басқа 3D зертханалар