§1. Заттын курамы, түзүлүшү жана агрегаттык абалдары

Физиканын 8-класс темасы: «Заттын курамы, түзүлүшү жана агрегаттык абалдары» (6–11-беттер, Э. Мамбетакунов ж.б.). Материя — сезүү органдарыбызга таасир этип, бирок аң-сезимибизден көз карандысыз жашоочу объективдүү чындык; ал зат жана талаа деген эки формада жашайт. Заттын агрегаттык абалдары: катуу, суюк, газ жана плазма. Молекула — заттын бардык касиетин камтыган бөлүкчөсү, латынча «кичине масса» дегенди түшүндүрөт. Байыркы грек окумуштуусу Демокрит заттын эң майда бөлүкчөсүнө «атом» деп ат койгон, ал эми Максвелл, Больцман, Клаузиус, Броун, Штерн атомдун өлчөмүн (10⁻⁸ см) жана массасын аныкташкан. Ядрону түзгөн протондор менен нейтрондор жалпысынан нуклондор деп аталат. М. В. Ломоносовдун үч жобосу молекулалык-кинетикалык теориянын негизин түзөт. 1827-жылы Р. Броун сууга түстүү күкүмдөрдү салып байкоо жүргүзгөн. Диффузия — тийишип турган заттардын молекулаларынын аралашып кетиши; ал газдарда бат, суюктуктарда бир аз жай, катуу заттарда өтө жай жүрөт.