§1. Ұлы Қырғыз мемлекеті және оның алғашқы даму жылдары

«Қырғызстан тарихы» пәнінің 7-сынып тақырыбы: «§1. Ұлы Қырғыз мемлекеті және оның алғашқы даму жылдары» (7–11-беттер, Т. К. Чоротегин). Шығыс түркі елдерінің ең қуатты мемлекеттерінің бірі болған Ұйғыр қағанатының ішкі жағдайы тұрақсыз болып, өзара алауыздық күшейді. 763 жылы манихейлік Ұйғыр қағанатында ресми түрде қабылданған, бірақ қағанатта тәңіршілдікке, буддизмге және христиандық несториандық ағымға сенетіндер де өмір сүрген. IX ғасырдың 20—30-жылдарында сарай күресі шиеленісіп, жиырма жылдың ішінде алты қаған ауысқан. Оған жұт қосылып, елді ашаршылық жайлаған. Ол кезде Қырғыз қағанатының экономикалық және әлеуметтік жағдайы жақсы еді. Қырғыз қағаны ұйғыр қағанына ультиматум жіберіп, 100 мың әскерлі қол 840 жылы ұйғырлардың астанасы Орду-Балықты басып алды. Қырғыз қағаны ордасын Енисей аңғарынан оңтүстікке — Лао-шань (Таннұ-Ола) тауының оңтүстігіне көшірді. «Ұлы Қырғыз мемлекеті» терминін тарих ғылымына алғаш академик Василий Владимирович Бартольд енгізген. 840—924 жылдардағы бұл мемлекетті Ұлы Қырғыз қағанаты деп атаған жөн.