§1. Buyuk Qirgʻiz davlati va uning dastlabki rivojlanish yillari

«Qirgʻiziston tarixi» fanining 7-sinf mavzusi: «§1. Buyuk Qirgʻiz davlati va uning dastlabki rivojlanish yillari» (7–11-betlar, T. K. Chorotegin). Sharqiy turk elatlarining eng qudratli davlatlaridan biri boʻlgan Uygʻur xoqonligining ichki ahvoli beqaror edi va oʻzaro nizolar kuchayib bordi. 763-yilda moniylik Uygʻur xoqonligida rasman qabul qilingan, ammo xoqonlikda tangrichilikka, buddizmga va nasroniy nestorianlik oqimiga ishonuvchilar ham yashagan. IX asrning 20—30-yillarida saroy kurashi keskinlashib, yigirma yil ichida oltita xoqon almashgan. Bunga jut qoʻshilib, mamlakatni ochlik qamragan. Oʻsha paytda Qirgʻiz xoqonligining iqtisodiy va ijtimoiy ahvoli yaxshi edi. Qirgʻiz xoqoni uygʻur xoqoniga ultimatum yuborgan va 100 ming askarli qoʻshin 840-yilda uygʻurlarning poytaxti Ordu-Baliqni bosib olgan. Qirgʻiz xoqoni oʻrdasini Yenisey vodiysidan janubga — Lao-shan (Tannu-Ola) togʻining janubiga koʻchirgan. «Buyuk Qirgʻiz davlati» atamasini tarix faniga birinchi boʻlib akademik Vasiliy Vladimirovich Bartold kiritgan. 840—924-yillardagi bu davlatni Buyuk Qirgʻiz xoqonligi deb atash oʻrinli.