§1. Таркиб, сохт ва ҳолатҳои агрегатии модда

Мавзуи физика барои синфи 8: «Таркиб, сохт ва ҳолатҳои агрегатии модда» (саҳ. 6–11, Э. Мамбетакунов ва дигарон). Материя — воқеияти объективест, ки ба узвҳои ҳисси мо таъсир мекунад, вале новобаста аз шуури мо вуҷуд дорад; он дар ду шакл вуҷуд дорад: модда ва майдон. Ҳолатҳои агрегатии модда: сахт, моеъ, газ ва плазма. Молекула — зарраест, ки ҳамаи хосиятҳои моддаро дар худ нигоҳ медорад, аз лотинӣ «массаи хурд» маъно дорад. Олими қадимаи юнонӣ Демокрит ба хурдтарин зарраи модда ном «атом» гузоштааст, Максвелл, Болсман, Клаузиус, Броун, Штерн бошанд андозаи атом (10⁻⁸ см) ва массаи онро муайян кардаанд. Протонҳо ва нейтронҳое, ки ядроро ташкил медиҳанд, якҷоя нуклонҳо номида мешаванд. Се қоидаи М. В. Ломоносов асоси назарияи молекулавӣ-кинетикиро ташкил медиҳад. Дар соли 1827 Р. Броун зарраҳои рангаи дар об андохташударо мушоҳида кардааст. Диффузия — ба ҳам омехта шудани молекулаҳои моддаҳое, ки бо ҳам расидаанд; он дар газҳо тез, дар моеъҳо сустар ва дар ҷисмҳои сахт хеле суст мегузарад.